Program Pembersihan Kubur Warisan Melayu oleh UMNO Johor

Di sebalik hamparan sawah dan kampung tradisional di Johor, terdapat sebuah khazanah yang semakin rapuh ditelan zaman iaitu kubur-kubur lama orang Melayu yang menjadi saksi sejarah serta budaya sesuatu kawasan. Banyak tapak pusara ini sudah lama tidak dijaga, semak belukar tumbuh tebal, batu nisan condong, dan sesetengahnya hampir tidak dapat dikenali lagi. Kesedaran terhadap kepupusan tinggalan ini semakin meruncing, terutamanya apabila generasi baharu kurang mengenali nama serta salasilah nenek moyang mereka sendiri.

UMNO Johor melihat isu pemeliharaan kubur warisan ini sebagai sebahagian daripada tanggungjawab mempertahankan jatidiri bangsa. Atas sebab itu, satu inisiatif berstruktur telah dilancarkan untuk membersihkan, mendokumentasikan dan memulihara pusara-pusara bersejarah Melayu di seluruh negeri. Program ini bukan sekadar kerja gotong-royong biasa, malahan ia merupakan gerakan budaya yang menggabungkan penglibatan masyarakat, kepakaran teknikal dan sokongan agensi kerajaan negeri mahupun persekutuan.

Matlamat jangka panjang program ini adalah agar setiap kubur warisan yang dikenal pasti di Johor dapat direstorasi, direkodkan dalam pangkalan data warisan, dan akhirnya diangkat sebagai sebahagian daripada khazanah pelancongan budaya negeri. Dengan cara ini, warisan Melayu bukan sahaja dipelihara untuk generasi akan datang, malah menjadi sumber pendidikan dan ekonomi yang bermakna buat masyarakat tempatan.

Tujuan dan Matlamat Program Pembersihan

Program pembersihan kubur warisan Melayu di Johor dirancang dengan objektif yang jelas agar setiap aktiviti memberi impak yang boleh diukur. Antara tujuan utama ialah membersihkan kawasan pusara daripada lalang, pokok dan sampah sarap yang selama ini menutupi batu nisan dan tinggalan sejarah. Tugas ini kadangkala memerlukan pemotongan akar yang menjalar jauh ke dalam tanah, pengendalian tanah yang terhakis, serta penggunaan bahan kimia tertentu untuk menanggalkan lumut tanpa merosakkan permukaan batu.

Selain daripada pembersihan fizikal, program ini turut memberi tumpuan kepada kerja dokumentasi. Setiap kubur yang dikunjungi akan direkodkan nama si mati, tarikh lahir dan kematian, asal usul keluarga, serta keunikan ukiran pada batu nisan jika ada. Dokumentasi ini disimpan oleh cawangan UMNO Johor dan dikongsi bersama Jabatan Warisan Negara untuk tujuan pengarkiban. Langkah ini penting kerana terdapat banyak kubur lama yang tidak lagi diketahui pemiliknya, dan lambat-laun maklumat tersebut akan hilang jika tidak dicatatkan segera.

Tujuan ketiga ialah mengangkat martabat pusara warisan sebagai sebahagian daripada memori kolektif masyarakat Melayu. Apabila sesebuah kampung mampu menunjukkan kubur datuk neneknya yang dipelihara dengan baik, hal itu memperlihatkan kesinambungan budaya dan rasa hormat terhadap leluhur. Justeru, program ini sering disusuli dengan aktiviti ziarah komuniti, pemasangan papan tanda, dan penerbitan ringkas yang menceritakan kisah di sebalik setiap tapak pusara.

Gotong-Royong di Tapak Kubur Pusaka

Aktiviti lapangan bermula seawal pukul lapan pagi apabila sukarelawan mula berkumpul di lokasi yang telah ditetapkan. Biasanya mereka terdiri daripada ahli UMNO Johor cawangan, Ketua-Ketua kampung, belia Persatuan Belia UMNO, ahli Wanita UMNO, dan orang ramai yang ingin menyumbang tenaga. Peralatan asas seperti parang, gergaji kecil, cangkul, gunting pemangkas dan sarung tangan disediakan oleh pihak penganjur, manakala peserta digalakkan membawa air minuman, topi, dan makanan ringan untuk kegunaan sendiri sepanjang hari.

Kerja gotong-royong dijalankan secara berkumpulan kecil dengan setiap kumpulan diberi tanggungjawab khusus. Satu kumpulan menguruskan pembersihan rumput dan semak, satu lagi menstabilkan batu nisan yang hampir rebah, manakala kumpulan ketiga mengendalikan dokumentasi bergambar dan penulisan data. Cara sebegini membolehkan kerja disiapkan dengan lebih sistematik dan mengurangkan risiko kemalangan kecil. Selepas sesi pembersihan, kawasan pusara biasanya kelihatan terserlah kembali, dan tidak jarang penduduk kampung sendiri terkejut apabila menyedari betapa banyak batu nisan yang selama ini tersembunyi di sebalik belukar.

Keunikan program ini terletak pada nilai kebersamaan yang dipupuk semula. Dalam suasana yang santai tetapi fokus, peserta berbual, berkongsi cerita, dan kadangkala kisah lama tentang tanah perkuburan itu sendiri muncul kembali. Ada yang menceritakan bagaimana datuk mereka masih kecil bermain di sekitar kawasan itu, ada yang mengingat bagaimana suatu ketika dahulu masyarakat kampung pernah mengimarahkan tapak tersebut dengan bacaan tahlil tahunan. Nilai kebersamaan sebegini jarang terhasil dalam aktiviti rasmi biasa, dan menjadi bukti mengapa pendekatan gotong-royong kekal relevan dalam usaha pemeliharaan warisan.

Di samping itu, UMNO Johor turut menjalinkan kerjasama dengan pelbagai pihak termasuk agensi kerajaan, universiti, dan juga organisasi komuniti yang menitikberatkan penglibatan akar umbi. Pengalaman daripada pelbagai model sukarelawan menjadi kayu ukur, dan pendekatan rakan gerakan komuniti yang menekankan penglibatan menyeluruh daripada peringkat kampung hingga nasional turut dirujuk sebagai ilham dalam membentuk struktur program sedia ada di Johor.

Lokasi Kubur Warisan di Johor

Negeri Johor menyimpan ratusan tapak kubur warisan Melayu yang tersebar dari utara hingga selatan. Di daerah Muar misalnya, terdapat beberapa pusara lama yang dikaitkan dengan tokoh pembukaan kampung ratusan tahun dahulu, sementara di Batu Pahat, tinggalan pusara ulama dan guru agama masih boleh ditemui di kawasan pedalaman. Setiap lokasi memiliki cabaran geografi tersendiri, sama ada disebabkan jalan masuk yang sukar, kawasan berpaya, atau persaingan dengan aktiviti pembangunan moden.

Pemilihan tapak untuk kerja pembersihan dibuat berdasarkan beberapa kriteria. Pertama, usia pusara yang sekurang-kurangnya melebihi satu abad agar ia benar-benar layak dikategorikan sebagai warisan. Kedua, tahap keabaian yang kritikal, iaitu tapak yang berisiko tinggi untuk dilupakan sepenuhnya dalam tempoh lima hingga sepuluh tahun jika tiada tindakan diambil. Ketiga, sokongan daripada masyarakat setempat, kerana tanpa kerjasama penduduk, sebarang kerja pemeliharaan sukar untuk dikekalkan selepas program berakhir.

Setiap selesai satu lokasi, satu laporan ringkas disediakan untuk rujukan pihak berkuasa tempatan dan arkib UMNO Johor. Laporan ini merangkumi gambar sebelum dan selepas, ringkasan sejarah ringkas, serta cadangan tindakan susulan seperti pemasangan pagar sederhana, pembetulan saliran, atau penandaan tapak. Pendekatan ini membolehkan kerja pemeliharaan dijalankan secara berperingkat tetapi berterusan, dan mengelakkan usaha yang tertumpu hanya di satu kawasan sahaja.

Cabaran dalam Pemeliharaan Tapak Bersejarah

Pemeliharaan kubur warisan bukan sekadar kerja membersihkan lalang. Banyak tapak lama di Johor berdepan ancaman pembangunan, di mana tanah perkuburan kelihatan dikelilingi oleh kawasan perindustrian baharu, ladang kelapa sawit, atau projek hartanah. Dalam situasi sebegini, keutamaan kepada keuntungan ekonomi kadangkala mengatasi keprihatinan budaya, dan di sinilah lobi politik peringkat akar umbi oleh UMNO Johor memainkan peranan penting untuk mempertahankan tapak pusara daripada terhakis.

Cabaran kedua ialah isu hak milik tanah. Banyak kubur warisan terletak di atas tanah yang statusnya tidak jelas, sama ada tanah adat, tanah kerajaan, atau tanah persendirian. Tanpa penyelesaian isu hak milik, usaha dokumentasi dan pemuliharaan boleh terbantut kerana batasan undang-undang. Justeru, satu pasukan khas ditubuhkan bagi menyelaras dialog antara pemilik tanah, Jabatan Tanah, dan waris supaya penyelesaian yang adil dapat dicapai tanpa menjejaskan marwah si mati.

Cabaran ketiga datangnya daripada generasi muda sendiri yang semakin kurang berminat dengan sejarah tempatan. Atas sebab itu, usaha pemeliharaan tidak boleh berdiri sendiri, sebaliknya perlu diiringi dengan pendedahan kepada sejarah Melayu Johor secara lebih meluas. Tanpa kesedaran, kubur yang sudah dibersihkan hari ini mungkin kembali terbiar dalam masa beberapa tahun sahaja.

Peranan Belia dan Pendidikan Sejarah

Generasi muda merupakan tulang belakang kelangsungan program ini. UMNO Johor melalui sayap pergerakan belia dan mahasiswa memperkenalkan program lawatan tapak pusara yang digabung dengan sesi pembelajaran sejarah. Peserta bukan sahaja menjalankan kerja pembersihan, malah diajar membaca tulisan Jawi yang terukir pada batu nisan, mengenali corak ukiran tradisional, dan memahami adat pemakaman Melayu yang kaya dengan falsafah.

Beberapa buah sekolah menengah di Johor juga mula mengintegrasikan aktiviti ziarah pusara warisan ke dalam kokurikulum mereka. Guru Sejarah dan Pendidikan Sivik membawa pelajar meneliti batu nisan yang sebenar, membandingkan corak tulisan dari pelbagai era, dan menulis esei ringkas mengenai salasilah tokoh tempatan. Pendekatan ini dilihat lebih berkesan daripada pembelajaran di bilik darjah semata-mata, kerana pelajar dapat melihat sendiri bukti fizikal yang mereka pelajari.

Persatuan Belia UMNO cawangan kampung pula menjadi penggerak utama dalam memastikan kelangsungan program selepas musim aktiviti politik lain reda. Mereka dilatih untuk mengendalikan sesi dokumentasi, mengurus inventori mudah, dan menyampaikan taklimat ringkas kepada pelawat yang hadir. Dengan cara ini, kepakaran pemeliharaan bukan hanya tertumpu kepada satu generasi sahaja, malah boleh dipindahkan dengan berterusan.

Tindakan Susulan yang Dicadangkan

• Mewujudkan sistem pendaftaran tapak pusara warisan secara digital dengan kod QR untuk capaian maklumat umum.
• Menjalinkan kerjasama rasmi dengan Jabatan Warisan Negara bagi mendapatkan peruntukan pemeliharaan jangka panjang.
• Melatih lebih ramai juru dokumentasi tempatan daripada kalangan pelajar universiti di Johor.
• Mengadakan festival tahunan Hari Warisan Melayu Johor dengan tapak pusara sebagai sebahagian daripada laluan pelancongan.
• Membangunkan modul pendidikan sekolah yang menggabungkan ziarah pusara dengan pembelajaran sejarah formal.
• Menggalakkan persaingan sihat antara cawangan UMNO Johor melalui penilaian tapak pusara terbaik yang dipulihara.
• Menubuhkan tabung khusus bagi penyelenggaraan pagar, saliran dan papan tanda di kawasan pusara warisan.

Bagi pihak UMNO Johor, langkah seterusnya ialah membuka peluang kepada lebih ramai badan bukan kerajaan dan sukarelawan persendirian untuk bersama-sama menyertai kerja-kerja pemeliharaan pusara warisan pada hujung tahun ini, dengan sesi penyertaan awam pertama dijadualkan di daerah Segamat sebagai lokasi perintis selepas kerja-kerja persediaan tapak dan latihan dokumentasi selesai dijalankan.